Ivrea is niet groot. Niet luidruchtig. Geen museumstad waar alles keurig achter glas staat. Het is rommelig levend. Met barretjes waar de espresso net zo scherp is als de gesprekken en pleinen waar kinderen schateren tussen het verleden. Een stad met ruïnes én idealen.
Sommige steden moet je niet doen, die moet je langzaam laten bezinken. Ivrea is zo’n plek. Geen toeristenmagneet, geen Instagram-kloon van Venetië of Florence, maar een stad die je uitnodigt om te vertragen. En dat begint al bij haar kasseien.
We komen er ongepland en onverwacht terecht tijdens onze roadtrip door Noord-Italië, onderweg van Orta San Giulio naar Genua. Een goede Italiaanse vriend van mijn dochter helpt ons uit de brand na een noodweer nacht op de camping.
Nicolò woont in Ivrea (Piëmonte). En wat een verrassing wacht ons. De oude binnenstad van Ivrea is geplaveid met van die heerlijke onpraktische stenen. Je loopt vanzelf trager, wat geen straf is, want deze stad verdient het om in langzamere tijd beleefd te worden. Je wandelt er langs verweerde gevels in allerlei kleurtjes (waarvan sommige zoals op Piazza Gioberti beschilderd zijn met verhalen) en dan ineens is ie er: de brug.
De Ponte Vecchio van Ivrea. Zij helpt al sinds de Romeinse tijd mensen over de Dora Baltea. En is geen theatrale diva van bruggen zoals die in Florence. Eerder een stille kracht. Eenvoudig, stoer, en precies goed in verhouding tot het landschap en de stad. Je kijkt uit over het water en ziet de daken en bergen in de verte. En je voelt iets dat maar moeilijk in woorden te vangen is.
Onder de brug zien we tot onze verbazing roeiers druk bezig tegen de stroom in te bewegen. En dat gebeurt vaker in deze stad. Afgelopen mei heeft hier nog de Open Canoe Slalom European Cup plaatsgevonden.
Iets verderop vind je het kasteel van Ivrea (14e eeuw) waarvan helaas één van de vier ronde torens werd verwoest. Niet door een oorlog maar gewoon door een blikseminslag – in 1676. Vanaf de wallen heb je een panoramisch uitzicht over de stad.
De kathedraal ligt ook hoog in de stad, vlak naast het kasteel en het bisschoppelijk paleis. Die eerste stamt oorspronkelijk uit de 4e eeuw. Je kunt wel nagaan dat er door de tijd heen de nodige stijlaanpassingen zijn gedaan.
En net als je denkt dat Ivrea alleen bestaat uit verleden, kom je in een ander deel van de stad. Brede straten, lichte gebouwen, strak in de lijn, modernistisch maar menselijk. Hier voel je de geest van Olivetti. Het bedrijf dat de stad in de 20e eeuw opnieuw heeft uitgevonden, zonder haar te vernietigen. Nicolò vertelt ons er enthousiast heel veel over tijdens onze wandeling door de stad.
De Olivetti-wijk is inmiddels UNESCO-werelderfgoed, en terecht. Het is een zeldzaam voorbeeld van industrieel idealisme dat echt gebouwd is – in beton, in glas en in vertrouwen.
Zo wandel je in Ivrea dus van Romeinse fundamenten, over brug en kasseien, van oude steegjes naar moderne droombeelden. Olivetti heeft daarmee iets bijzonders voor de stad gedaan.
Ivrea is geen plek van grote gebaren. Maar als je goed kijkt – en vooral langzaam loopt – vertelt het je een verhaal dat je niet zo snel vergeet.
Olivetti: het kloppend hart van Ivrea
Voor Ivrea is Olivetti meer dan een merk; het was jarenlang de ziel van de stad. Zoals Philips in Eindhoven een hele stadscultuur vormgaf, zo deed Olivetti dat in Ivrea. En dat misschien nog wel idealistischer.
Olivetti begon in 1908 namelijk met de productie van typemachines en werd al snel een wereldspeler. Later breidde het bedrijf zich uit naar rekenmachines, computers en printers. De onderneming liep op sommige gebieden zelfs vér voor op de concurrentie. De Programma 101, bijvoorbeeld, was in 1965 (!) een van de eerste programmeerbare desktopcomputers ter wereld! Gemaakt in een tijd dat Silicon Valley nog in zijn kinderschoenen stond.
Maar wat Olivetti écht bijzonder maakt, is niet alleen wat ze produceerden, maar ook hoe ze het deden. Onder leiding van Adriano Olivetti, zoon van oprichter Camillo, werd het bedrijf een toonbeeld van sociaal ondernemerschap avant la lettre. Hij geloofde dat een bedrijf verantwoordelijk was voor het welzijn van zijn werknemers en de gemeenschap waarin het gevestigd was. Zo ontstond er in Ivrea een unieke symbiose tussen industrie, cultuur en samenleving. Olivetti liet huizen bouwen voor zijn arbeiders, scholen, bibliotheken, sportfaciliteiten en zelfs theaters. Architecten, ontwerpers en kunstenaars werden actief betrokken bij de vormgeving van de stad én de producten. Werk moest niet alleen efficiënt, maar ook menswaardig zijn. Het was een soort sociaal experiment in beton gegoten.
Dit Olivetti gebouw in het centrum van Ivrea – gebouwd eind jaren ’60 begin ’70 – was oorspronkelijk gedacht als multifunctioneel: hotel, congrescentrum, bioscoop, zwembad en expositiezalen. De vorm van het gebouw valt op; het ziet eruit als een gigantische typemachine. De ’toetsen’ zijn uitbouwsels/units waarin kamers liggen. Delen van het gebouw zijn in de loop van de tijd verkocht aan verschillende eigenaren. Sommige units/’toetsen’ zijn intussen omgebouwd tot mini appartementen. Niet alle faciliteiten van het gebouw worden meer gebruikt.
De neergang: een stad die haar motor verloor
In de jaren ’80 en ’90 begon de glans van Olivetti te vervagen. De technologische voorsprong verdween langzaam en de concurrentie werd heviger. Het bedrijf werd meerdere keren hervormd, opgesplitst en uiteindelijk grotendeels ontmanteld en overgenomen door Telecom Italia. Wat ooit een baken van Italiaanse innovatie was, werd een schim van zichzelf.
Ivrea is geen industriestad meer in de klassieke zin. Maar het is wél een stad met een verhaal. En dat is misschien wel het mooiste dat je als reiziger kunt tegenkomen.
Info
- Wij verbleven in Hotel Dora, een licht en luchtig modern stadshotel in een klassiek pand. Met zorg ingericht en een geweldig lekker ontbijt voor Italiaanse begrippen (Via E. Guarnotta 17).
- Zalig lunchen doe je bij La Gusteria (Via Quattro Martiri 9/11). Geen design inrichting maar je eet er wel met smaak en kwaliteit in gezelligheid. De inwoners staan er ook voor in de rij, dus zorg dat je op tijd bent!
- Mocht je toch nog wat Olivetti memorabilia willen aanschaffen ga dan naar Spritz aan Via Arduino 6. Ze verkopen er echt grappige dingen.
Dit is deel 2 van onze roadtrip door Noord-Italië, deel 1 vind je hier.
12 oktober 2025