Vandaag verruilen we het groene Dilijan voor Vanadzor. Een heel bescheiden etappe de bergen uit en het dal in. De sympathieke gastheer van ons nieuwe verblijf spreekt gelukkig Engels en ontvangt ons vriendelijk. Koffers uitladen dus maar en doorrr. Maar niet voordat Harut – eigenaar van onze B&B – ons de nodige tips heeft gegeven. Dat trekt ons over de streep om toch naar Achtala klooster te gaan, waarover we eerst nog twijfelden.
De weg slingert noordwaarts richting de Georgische grens, langs bossen, berghellingen en dorpen waar het leven zich grotendeels buiten afspeelt.
Dat we dicht bij Georgië zijn, merken we al snel. Op parkeerplaatsjes staan soms auto’s met Georgische kentekens. Blijkbaar weten de noorderburen ook heel goed waar de mooiste plekjes van Armenië liggen. En gelijk hebben ze!
Sanahin klooster
Haghpat en Sanahin behoren ook tot de mooiste kloosters van Armenië. Niet voor niets staan ze samen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Vanaf tegenoverliggende heuvels lijken ze elkaar al eeuwenlang rustig aan te kijken. Massieve kerken en verfijnd gebeeldhouwde khachkars en graven vertellen een verhaal dat je niet hoeft uit te leggen. Je voelt vanzelf dat dit plaatsen zijn waar geschiedenis nog tastbaar aanwezig is. Het zijn geen musea, maar plekken waar de tijd zich vooral heel langzaam lijkt te verplaatsen. En waar Haghpat vooral indruk maakt door zijn ligging, verrast Sanahin door zijn geschiedenis. Dit was niet alleen een klooster, maar ook een van de belangrijkste kenniscentra van middeleeuws Armenië. Eeuwen voordat universiteiten in onze streken gemeengoed werden, bogen monniken zich hier al over filosofie, geneeskunde, muziek en sterrenkunde. Een campus avant la lettre, met uitzicht over de Debed Canyon.
Achtala klooster
Onze tweede stop is Achtala. Van een afstand oogt het klooster meer als een vesting dan als een kerk. De dikke muren en torens verraden dat hier vroeger niet alleen werd gebeden. Binnen wacht een heel andere wereld. De eeuwenoude fresco’s behoren tot de best bewaarde van Armenië en geven het interieur een bijna Byzantijnse uitstraling.
Bij het eenvoudige restaurantje naast het klooster worden we geholpen door een vriendelijk meisje dat verrassend goed Engels spreekt. Waar ze dat geleerd heeft? ‘Zelf’, zegt ze met een glimlach. Ze wil klaar zijn voor de toeristen die ongetwijfeld nog vaker zullen komen. Regeren is vooruitzien, ook als je nog gewoon de lunch staat te serveren. Het werkt aanstekelijk: met zoveel enthousiasme smaakt het eten nóg beter.
Debed Canyon
Via Debed Canyon rijden we langzaam weer zuidwaarts. De rivier Debed heeft zich hier in miljoenen jaren diep door het gesteente gesneden en een indrukwekkende kloof gevormd. Steile, met bossen begroeide bergwanden rijzen honderden meters omhoog, terwijl beneden de rivier onverstoorbaar haar weg zoekt. Bovenop zien we dorpjes liggen en boven de rotsen verschijnen hier en daar kerktorens of kloostermuren. Het landschap is ruig, groots en verrassend groen. Een canyon die niet probeert indruk te maken, maar dat toch voortdurend doet.
Restaurant met een view
En dan ontdekken we, halverwege de kloof, een bijzondere koffieplek: Mendz Er Cave. Nog voordat we uitstappen worden we welkom geheten door een man die druk bezig is de toegangspoort verder op te metselen met enorme brokken natuursteen. Er lijkt geen haast bij te zijn. Morgen is er weer een dag.
Het restaurant zelf ligt prachtig boven de kloof en biedt een weids uitzicht over de Debedvallei. Rondom is van alles te zien. Een pop van een vrouw in traditionele Armeense klederdracht verwelkomt de bezoekers, er is een kleine grot die je kunt bekijken en overal zijn gezellige hoekjes gecreëerd. Het geheel heeft iets eigens, iets liefdevols. Niet strak ontworpen, maar met zichtbaar plezier opgebouwd.
Haghpat klooster
Derde kloosterstop voor vandaag is bij Haghpat monastery. Weer zo’n gigant: het begint echt vervelend te worden. Je raakt maar niet uitgekeken hier.
Alaverdi
We rijden door naar Alaverdi, ooit het kloppende hart van de Armeense koperindustrie. De mijnbouw bracht hier jarenlang werk en welvaart, maar veel daarvan lijkt inmiddels verleden tijd.
Het verval van de koperindustrie in Alaverdi is veroorzaakt door een combinatie van strenge milieurestricties, enorme schulden en verouderde Sovjet-technologie. De definitieve nekslag voor de koperfabriek (de Alaverdi Copper Smelter) viel in oktober 2018.
Verlaten fabriekshallen, roestige installaties en gebouwen die met zichtbare moeite overeind blijven staan bepalen het beeld. Hoog boven de stad hangt een gondeltje bewegingloos aan een kabel. Ooit vervoerde het – voornamelijk griekse – werknemers tussen de verschillende delen van de stad. Nu bungelt het als een stille herinnering aan een tijd waarin hier dag en nacht werd gewerkt. Het voelt alsof iemand de pauzeknop heeft ingedrukt en daarna vergeten is terug te komen.
Sanahin bridge
En dan trekt een bijzondere brug onze aandacht, want vanaf deze brug kan ik een goede overzichtsfoto van de stad maken. Mei 2024 waren er zware overstromingen in de regio Alaverdi. En terwijl de overstroomde rivier de Debed meer dan 15 moderne bruggen volledig wegvaagde of onbruikbaar maakte, bleef deze historische Sanahin boogbrug fier overeind staan. De Armeense premier Nikol Pasjinjan prees het middeleeuwse, boogvormige ontwerp zelfs als hét voorbeeld van onverwoestbare bouwkunst. De meer dan acht eeuwen oude brug bewees hiermee haar status als historisch ‘kroonjuweel’ van de regio.
Odzun church
Onze laatste bestemming van vandaag is Odzun. Misschien juist omdat de dag al zoveel indrukken heeft opgeleverd, komt deze kerk extra binnen.
We hebben geluk. De priester zelf neemt ons mee voor een rondleiding. Vol trots vertelt hij over de geschiedenis van zijn kerk en met zichtbaar enthousiasme wijst hij ons op een reliëf van Maria met Kind uit de zesde eeuw. Bijna vijftienhonderd jaar oud en nog altijd een pronkstuk voor de kerk en het dorp.
Wanneer we weer buiten staan, klinkt geen gregoriaanse zang maar het enthousiaste geroep van kinderen. Op het grasveld voor de kerk wordt fanatiek gevoetbald. Er tegenover kun je koffie drinken bij een kleine kiosk met de toepasselijke naam Monastery View.
Aan het einde van de middag rijden we terug naar Vanadzor, waar we onze laatste overnachting in Armenië hebben.
Voor ons laatste avondmaal — morgenmiddag vliegen we vanuit Jerevan weer naar huis — belanden we in een modern winkelcentrum. Niet direct de plek waar je een sfeervolle afsluiting verwacht.
In het restaurant blijkt echter livemuziek te zijn. De Armeense letters op de muur blijven voor ons een mysterie; zelfs na bijna twee weken herkennen we nog steeds geen woord. Maar, zodra de eerste noten van I did it my way klinken, verstaan we ineens alles wat ertoe doet.
Onder begeleiding van keyboardmuziek genieten we van alles wat de Armeense keuken zo bijzonder maakt. Nog één keer die geurige verse kruiden en groenten, het perfect op houtskool gegrilde vlees en het warme lavashbrood dat eigenlijk bij iedere maaltijd onmisbaar is geworden.
Morgenmiddag keren we terug naar huis.
Dit was deel zeven van onze roadtrip door Armenië. Deel 1 vind je hier. Deel 8 – het laatste deel – zal binnenkort verschijnen en daar beschrijf ik alle juweeltjes die we rondom hoofdstad Jerevan hebben gezien en gedaan. Mis het dus niet!
NB voor de foodies onder ons: wie weet schrijf ik ooit nog eens een blog over alle heerlijkheden die de Armeense keuken te bieden heeft, want dat verdient ze eigenlijk wel!
10 juli 2026