Waarom Vilnius juist in januari een feest is

Vilnius (Litouwen) in januari is geen stad, het is een filmscène. Eentje waarin de vrieskou stevig doortast – wangen rood, adem zichtbaar – maar waarin je dat graag laat gebeuren. Want met bergen sneeuw en kerstversiering die eigenwijs is blijven hangen, voelt de stad alsof iemand besloten heeft dat januari ook gewoon feestelijk mag zijn. Met recht een verademing na alle feestvreugde in die veelal troosteloze januarimaand.

De oude stad is een wintersprookje in pastel. Zachte gevels in poeder roze, lichtblauw en botergeel steken af tegen het wit van de sneeuw. Alsof ze er speciaal voor zijn ontworpen. Straatjes met cobble stones (al zie je die niet altijd omdat ze onder sneeuw bedekt zijn) kronkelen zonder haast. Kerktorens steken kalm af tegen een staalblauwe lucht. En alles lijkt vooral net iets stiller dan normaal – op een goede manier. Auto’s rijden in een slakkengang en laten voetgangers meestal voorgaan. En zelfs je voetstappen klinken hier beleefd.

De kou is serieus, maar niet onvriendelijk. Dit is het soort kou waarbij je je jas met overtuiging dichttrekt en daarna beloond wordt in cafés met dampende koppen warme chocola. En gerechten die duidelijk bedoeld zijn om je weer op temperatuur te brengen. Buiten kraakt de sneeuw, binnen smelt je langzaam terug tot mens.

En dan die kerstversiering: lichtjes in bomen, kransen op deuren, hier en daar een kerstbal die zich niets aantrekt van de kalender. Het werkt. Januari krijgt ineens iets milds, iets uitnodigends. Alsof Vilnius zegt: blijf nog even, het is hier eigenlijk heel goed.

De markthal van Vilnius bruist van leven: hier tref je kramen vol felgekleurde groenten – heel vaak ingelegd – en o.a. brood, honing en vis. Maar je kunt er ook goedkope kleding kopen en schoenen, tassen, sokken en ondergoed. Aan ons niet echt besteed, op de wanten na dan 😉
Wel hebben we er een overheerlijke empanada bij een goedlachse Colombiaan opgesmuld.

Niet ver daarvandaan ligt Užupis, de zelfverklaarde vrijstaat van Vilnius. Deze eigenzinnige wijk viert creativiteit, vrijheid en een tikje absurditeit, met een eigen grondwet die op muren en borden is te lezen. Toch viel mij deze wijk een beetje tegen, in die zin dat het alweer vercommercialiseerd lijkt.

Kortom: een paar dagen in Vilnius in diepe winter voelt als logeren in een winterboek: fris, smaakvol, relaxed en verrassend warm. Je komt voor de prachtige oude stad, de kou en de sneeuw, maar blijft hangen voor de sfeer. En misschien ook een beetje voor het sprookje. En dat hield hier nog niet mee op, want:

Voor de foodies

In Vilnius kun je goed eten en drinken, keuze genoeg! Alle keukens zijn er zo’n beetje vertegenwoordigd.

Ons diner bij Ertlio Namas was alsof je smaakpapillen een culturele rondleiding kregen inclusief gids met stijl. Negen gangen, allemaal pareltjes. Bij elke borduitleg stond ober Albina klaar met haar verhaal dat nét lang genoeg was om je nieuwsgierig te maken, maar niet zo lang dat je honger kreeg. Ze vertelde over herkomst, historie en inhoud van elk gerecht alsof ze je liet meekijken in een geheim familieboek van de Litouwse keuken. En dat alles voor een belachelijke prijs die je eigenlijk niet verwacht bij zo’n sterrenwaardige ervaring. Het voelde alsof je in een filmdiner zat. We gingen niet alleen verzadigd maar ook een stuk wijzer de deur uit.

En dan Lokys met haar beverstoofpot. Vol enthousiasme besteld (iets met ‘lokale specialiteit!’), maar laten we zeggen dat het beveravontuur niet het culinaire hoogtepunt van onze reis werd. De textuur? Interessant. De smaak? Nog interessanter, in de zin van: ‘Oh, dat is anders dan ik gedacht had.’ Weinig hongerige blikken over het bord later was het duidelijk: dit gerecht behoort misschien tot de categorie ‘ervaring gehad’, maar niet tot ‘ik bestel dit nog een keer’. Soms zit een lokale specialiteit gewoon nét te lokaal in de smaak. De wildtartaar vooraf was daarentegen hemels!

Rest het studentikoze Artistai, een pub waar je voor heel weinig een bord eten kunt scoren. Dat moet je dan wel zelf ophalen aan de bar. De koffie is er erg lekker en het eten prima naar wat je ervoor betaalt. Verwacht er lange tafels met studenten. Die hier samen hun spaarzame studiebeurs (als ze die al hebben in Litouwen, geen idee eigenlijk) spenderen in gezelligheid.

Museum van bezetting en vrijheidsstrijd: geen wintersprookje

Het KGB-museum (officieel het Museum of occupation and freedom fights) in Vilnius is zo’n plek waarvan je het vooraf al weet. Dit wordt geen licht uitje. En dat klopt. In dit voormalige KGB-gebouw loop je door de geschiedenis van Litouwen onder bezetting door nazi’s en later Stalin. Je ziet cellen, verhoorkamers en verhalen over gevangenschap en marteling. Het is benauwend, soms slik je even en je merkt dat je vanzelf langzamer gaat lopen.

Wat het bezoek voor mij zo bijzonder maakte, is dat het niet alleen draait om angst en onderdrukking. Maar ook om hoe mensen bleven volhouden. Tussen alle zware feiten door voel je de koppigheid en veerkracht van een land dat niet vergeten wil worden. Het museum is sober en duidelijk, waardoor de impact juist groter is. Je loopt niet met een glimlach weer naar buiten, maar wel met een dieper begrip van Litouwen. En het besef dat vrijheid hier geen abstract begrip is, maar iets waarvoor is betaald. Met een hoge prijs. En daarbij het idee dat het pas 25 jaar geleden is dat er protesten waren en Litouwen zich uiteindelijk afscheidde van de Sovjet Unie*. Hier leeft vrijheid enorm, op alle bussen staat ook in grote letters: VILNIUS ❤️ UKRAINA.  

Trakai

Trakai is zo’n plek waarvan je denkt: dit kan toch bijna niet echt zijn. Een middeleeuws kasteel op een eiland, omringd door een volledig bevroren meer. Het ijs kraakt zacht, de lucht is scherp en helder en alles om je heen is wit. Het soort wit dat elke kleur extra laat opvallen. Het is ijskoud maar dat kasteel staat daar zo overtuigend mooi te wezen dat klagen geen optie meer is.

Het bouwwerk zelf is indrukwekkend zonder opsmuk. Dikke muren, stevige torens en een ligging waar elke middeleeuwse ridder vandaag de dag nog jaloers op zou zijn. In de winter ziet het er extra dramatisch uit, alsof het speciaal voor sneeuw en vorst gebouwd is. Je handen bevriezen, maar je camera draait overuren en je vergeet hoe koud je voeten zijn.

En dan het dorpje Trakai, dat de beleving nog geweldiger maakt. Gekleurde houten huisjes met besneeuwde daken en voordeuren, die eruitzien alsof ze al eeuwen precies zo zijn gebleven. Het is klein, charmant en geeft je precies die juiste dosis gezelligheid na zoveel kou en kasteelgeweld.

Alles bij elkaar maakt Trakai een paar dagen bezoek aan Vilnius gewoon af. Je komt er licht verkleumd van terug, maar wel met het prettige gevoel dat je iets gezien hebt wat je zeker niet alle dagen tegenkomt. En eerlijk is eerlijk: sommige plekken mogen best een beetje koud zijn.

Televisietoren

*In januari 1991 werd de televisietoren van Vilnius het decor van een kantelpunt in de Litouwse geschiedenis. Litouwen had zich een jaar eerder onafhankelijk verklaard van de Sovjet-Unie, maar Moskou wilde dat niet accepteren. In de winterkou verzamelden duizenden Litouwers zich rond strategische plekken in de stad (het parlement, radiostations en vooral de televisietoren ) om die met hun eigen lichamen te beschermen.

Wat bijzonder blijft: de protesten waren vreedzaam. Mensen kwamen met vlaggen, zongen volksliederen, baden en hielden elkaar warm. Families, studenten, ouderen, allemaal gewone burgers die wisten dat de televisieverbinding symbool stond voor hun stem en hun vrijheid. In de nacht van 13 januari rukten Sovjettroepen op met tanks en zwaar materieel. Ondanks de overweldigende macht bleven mensen staan. Ongewapend.

Het leger opende het vuur. Tanks reden de menigte in. Veertien burgers kwamen om het leven, honderden raakten gewond. De beelden gingen de wereld over en maakten duidelijk wat er in Litouwen op het spel stond. Het geweld brak het verzet niet; het versterkte het zelfs. De bevolking bleef massaal achter de onafhankelijkheid staan en internationale steun groeide.

Vandaag de dag staat de televisietoren er nog steeds. Niet alleen als gebouw, maar als symbool van burgerlijke moed. Wat daar gebeurde laat zien dat geschiedenis niet alleen wordt gemaakt door leiders en legers. Maar ook door mensen die besluiten niet weg te lopen, zelfs als dat gevaarlijk is. Respect voor deze helden!

Meer info:

• Wij vlogen vanaf Eindhoven en sliepen in een aangenaam hotel met een nog veel aangenamer ontbijt: Grotthuss Boutique Hotel. Betaalbaar en centraal gelegen in de oude stad. Je verblijf daar heeft meer weg van een appartement dan een kamer, verdwaal dus niet in je badkamer;
• Vanaf de luchthaven kun je met buslijn 1 tot vlak aan het hotel komen (€ 1,25, ongeveer een half uurtje);
• Naar Trakai (en Castle) kun je ook met de bus (Kautra of Traky Autobusai) vanaf het busstation (Autobusy Stotis, Sody g. 22).  De rit duurt ongeveer een drie kwartier en daarna is het nog zo’n 2,5 kilometer lopen tot aan het kasteel. Dat maakt helemaal niet uit, want het is een fijne wandeling langs alle gekleurde houten huisjes links en rechts van de weg. Uiteraard kun je ook georganiseerde excursies boeken vanuit Vilnius, maar dan ben je veel meer geld kwijt en heb je minder avontuur. De busrit kost maar € 3,60 per persoon. Entree voor het kasteel – waar binnen wat kleine exposities zijn en je vooral mooie trappen kunt beklimmen – bedraagt € 10,-.

En dan nog een paar laatste tips:

• Kleed je dus extra warm als je in de winter naar Vilnius gaat. Muts en handschoenen/wanten en sjaal zijn echt geen luxe. Net als een dikke winterjas die goed sluit. En mogelijk iets onder je lange broek (thermo of panty), want wij hadden na een lange dag best koude benen. Draag goede dikke en waterdichte schoenen met warme sokken want het is veel banjeren door de sneeuw. Snowboots zijn dus ook geen overbodige luxe.

• Reken er niet op dat de inwoners van Vilnius en Trakai die je ontmoet op straat allemaal Engels spreken. Dat is namelijk niet het geval, zelfs niet bij de jeugd. In restaurants, café’s en hotels spreekt men vaak wel Engels.

• Zoek je een sfeervolle kerstbestemming dan past Vilnius daar vast ook naadloos in!

21 januari 2026.